Natuur en biodiversiteit

Er leven in de Noordzee verschillende organismen, mede als gevolg van verschillen in waterdiepte, voedselrijkdom, zoutgehalte, stroming en samenstelling van de bodem.

Zeekoeten Foto Peter Heslenfeld

Het Nederlands Noordzeebeleid streeft er naar dat de Noordzee in de toekomst een schone, gezonde en productieve zee is. Het ecosysteem functioneert optimaal en is veerkrachtig, het water is schoon en het gebruik van de Noordzee is duurzaam. Daarmee biedt de Noordzee perspectieven voor zowel natuur en milieu als voor economische activiteiten.

Voedselrijkdom Noordzee

Plaatselijk zijn organisch gevormde harde bodemsubstraten, zoals schelpdierbanken en kokerwormriffen ontstaan. Die vormen een voedingsbodem en vestigingskansen voor andere (terugkerende) soorten. De voedselrijkdom zorgt voor een gevarieerd voedselweb van bodemdieren tot toppredatoren als haaien, bruinvissen en zeehonden. Duurzame benutting van de natuurlijke rijkdom van de Noordzee vindt plaats binnen de draagkracht van het ecosysteem. (bron: Beleidsnota Noordzee (pdf, 22 MB)).
Om dit te bereiken richt het beleid zich op habitatbescherming, soortbescherming en uitvoering van de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.

Habitatbescherming

In de Vogel (pdf, 157 kB)- en Habitatrichtlijnen (pdf, 139 kB), in de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en in het OSPAR-verdrag is bepaald dat gebieden met bijzondere ecologische waarden op zee moeten worden beschermd. Op termijn moet bescherming van deze gebieden ertoe leiden dat er een samenhangend netwerk van beschermde gebieden op zee ontstaat.

Natura 2000-gebieden

Langs de kust zijn diverse Natura 2000-gebieden aangewezen. Dit zijn de Noordzeekustzone, Voordelta, Vlakte van de Raan en Deltawateren. Voor deze gebieden worden in 2015 beheerplannen opgesteld. Deze beheerplannen formuleren maatregelen voor het behalen van de instandhoudingsdoelen en regelen welke activiteiten wel, niet of onder voorwaarden kunnen plaatsvinden.
In Vlakte van de Raan en Noordzeekustzone komen de maatregelen voort uit het Visserij In Beschermde Gebieden (VIBEG)-akkoord, (pdf, 208 kB) dat is gesloten tussen de visserijsector, natuurorganisaties en de rijksoverheid. Zo zijn er diverse zoneringen geïdentificeerd waarin visserij gereguleerd wordt. Belangrijke afspraak in het VIBEG-akkoord is dat per 1 januari 2016 de visserij met wekkerkettingen in beide gebieden beëindigd is.
Op de Nederlandse EEZ zullen ook Natura 2000 gebieden komen. Naar verwachting zullen de Doggersbank, Klaverbank en Friese Front in 2016 aangewezen worden. De aanwijzing van de Bruine Bank volgt later.

Uitvoering van de KRM

De gebieden Centrale Oestergronden en Friese Front zijn door het kabinet aangemerkt als zoekgebieden voor het treffen van ruimtelijke maatregelen voor de bescherming van het bodemecosysteem in het kader van de KRM. Deze maatregelen zullen eind 2015 vastgesteld worden en in 2016 gerealiseerd gaan worden.
Het Monitoringprogramma KRM (Mariene Strategie deel 2) (pdf, 9.7 MB) bevat een uitgebreid pakket aan monitoringsactiviteiten gericht op de toestand van het Noordzeemilieu en op effectiviteit van de maatregelen. In 2015 vindt een nulmeting plaats, vervolgens wordt jaarlijks geactualiseerd.
Met de verzamelde monitoringgegevens zullen evaluaties van de mariene strategie en de ontwikkeling naar een goede milieutoestand gemaakt worden. De eerste evaluatie is voorzien in 2018 wanneer een actualisatie plaatsvindt van de initiële beoordeling van het mariene milieu. Deze beoordeling zal voor een deel samen met de andere Noordzeelanden worden opgesteld op basis van gemeenschappelijke indicatoren die in OSPAR-verband zijn ontwikkeld. Onderdeel hiervan is een set van biodiversiteitsindicatoren.

Natura 2000 en Flora- en Faunawet

Het beleid voor de beschermde soorten van de Noordzee wordt, naast het algemene milieubeleid (zoals beleid op het gebied van waterkwaliteit), vooral gerealiseerd in het kader van Natura 2000 en het toepassen van de Flora- en Faunawet. (pdf, 170 kB)
Een specifiek bruinvisbeschermingsplan (pdf, 4 MB) is vastgesteld in 2011. Met dit plan wordt beoogd bij te dragen aan de gunstige instandhoudingsdoelen voor de bruinvis. Er wordt onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van bijvangst en onderwatergeluid op de bruinvispopulatie.

Documenten en publicaties

Nationaal Waterplan 2016-2021 (R)

Beleidsnota Noordzee 2016-2021 - inclusief de Nederlandse maritieme ruimtelijke planning (download)

Beleidsnota Noordzee 2016-2021 - inclusief de Nederlandse maritieme ruimtelijke planning (scherm versie)