Ruimtelijk beheer - Instrumenten

Ruimtelijk beheer verloopt allereerst door middel van vergunningverlening. Het bevoegd gezag (de vergunningverlener) beschikt over een aantal hulpmiddelen die (a) een goed inzicht bieden in ruimtelijke ontwikkelingen en mogelijke knelpunten, en (b) het ruimtegebruik kunnen sturen.

Kansenkaarten
Een ruimtelijke analyse van huidig en vooral toekomstig gebruik maakt duidelijk waar knelpunten kunnen optreden. Op een kansenkaart is te zien waar de betreffende functie zich binnen de huidige kaders van wet- en regelgeving mag ontwikkelen en waar deze zich volgens de inzichten van gebruikers waarschijnlijk zal ontwikkelen.

Ruimtelijke monitoring en vergunningenvolgsysteem
Om een actueel beeld te krijgen van het (verwachte) ruimtegebruik moeten ruimtelijke ontwikkelingen worden gemonitord. Een hulpmiddel daarbij is een vergunningenvolgsysteem voor alle vergunningplichtige activiteiten. Zo'n systeem maakt zichtbaar welke (rijks)beheerders welke vergunningen hebben verleend, wat de geldigheidsduur per vergunning is, en ook voor welke gebieden vergunningaanvragen in procedure zijn.

Integraal afwegingskader voor vergunningverlening
Met het integraal afwegingskader kan sterker en explicieter dan vroeger worden gestuurd op ruimtelijke aspecten zoals locatiekeuze, en efficiënt en meervoudig ruimtegebruik.

Ruimtelijke verkenning voor een bepaalde functie
Als functies zich sterker ontwikkelen dan verwacht en ruimtelijke problemen dreigen te ontstaan (in de vorm van conflicten met ander gebruik, of door versnippering van de ruimte) kan een nadere verkenning nodig zijn, eventueel uitmondend in een bijstelling van het beheer voor een of meerdere functies. De Wet op de ruimtelijke ordening (Wro) bevat reeds een basis om, zo nodig, de specifieke instrumenten en bevoegdheden van de Wro middels een algemene maatregel van bestuur van toepassing te laten zijn op de EEZ.

Nadeelcompensatie
Als een gebruiker meent schade te ondervinden van ander rechtmatig gebruik, kan hij een beroep doen op schadevergoeding bij het Bevoegd Gezag. Het gaat daarbij alleen om schade van individuele gebruikers die zij niet redelijkerwijs zelf kunnen dragen en die buiten het normaal maatschappelijk risico valt. Als Rijkswaterstaat de betrokken vergunningverlener is, kan worden gebruikgemaakt van de Regeling nadeelcompensatie Verkeer en Waterstaat 1999.

Gezamenlijke initiatieven
De overheid nodigt marktpartijen en maatschappelijke organisaties uit initiatieven te ontplooien die verschillende gebruiksfuncties combineren – en zo te komen tot meervoudig ruimtegebruik. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de beschikbare kansenkaarten en het overzicht van vergunningen.