Scheepvaart - Handhaving

Binnen de koopvaardij staat de schepenwet centraal. Deze wet is van toepassing op alle zeeschepen onder Nederlandse vlag die in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba zijn geregistreerd.  De wet richt zich op de veiligheid van het schip en de bemanning, de bedrijfsvoering en de belading. Naast de schepenwet is er nog een veelheid aan wetgeving op het gebied van milieu, veiligheid en arbeidsomstandigheden van toepassing. Hierbij neemt de Zeevaartbemanningswet een belangrijke plaats in.

De Inspectie Verkeer en Waterstaat houdt toezicht op Nederlandse én buitenlandse schepen, bemanningen, rederijen en classificatiebureaus. Bij een Nederlands schip zijn behalve internationale verdragen altijd de Nederlandse regels van toepassing. Het toezicht op onder Nederlandse vlag varende schepen heeft vooral betrekking op toelating en certificering. Het toezicht op onder buitenlandse vlag varende schepen gebeurt op basis van het Paris Memorandum of Understanding on Port State Control , kortweg Paris-MOU. Controle hierop gebeurt vaak door aangekondigde en onaangekondigde inspecties aan boord. Verder houdt de Inspectie Verkeer en Waterstaat toezicht op het vervoer van gevaarlijke stoffen door koopvaardijschepen.

Niet alleen de Inspectie Verkeer en Waterstaat houdt toezicht op de sector. Ook havenbedrijven, de kustwacht, het Korps Landelijke Politie Dienst (KLPD), de arbeidsinspectie en de VROM-inspectie zijn bij het toezicht betrokken.

Als Nederlandse schepen niet voldoen aan de gestelde eisen, dan wordt de betrokken rederij hierop aangesproken. In een uiterst geval wordt een schip 'aan de ketting gelegd' door de benodigde certificaten in te trekken of niet af te geven. Als de bemanning niet aan de eisen voldoet, dan kunnen de bemanningsdocumenten (vaarbevoegdheidsbewijs, monsterboekje, bemanningscertificaat) worden ingetrokken.

Eén van de instrumenten die de Inspectie hanteert is de Risicoanalyse van rederijen aan de hand van eerdere inspectieresultaten.